در ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۸ مه ۲۰۲۶)، دادگاه فدرال کالیفرنیا با صدور حکمی، شکایت ۱۵۰ میلیارد دلاری ایلان ماسک علیه اوپن‌ای‌آی و مدیران ارشد آن را رد کرد. این دادگاه که به‌عنوان بزرگترین نبرد حقوقی تاریخ سیلیکون ولی شناخته می‌شود، مسئله‌ای فراتر از یک اختلاف مالی ساده را در خود داشت؛ این پرونده، صحنه تقابل دو دیدگاه بنیادین درباره حاکمیت شرکت‌های پیشرو در هوش مصنوعی و نحوه کنترل فناوری‌های قدرتمند آینده بود. بحث بر سر این بود که آیا اوپن‌ای‌آی می‌تواند از یک سازمان غیرانتفاعی به بنگاهی تجاری تغییر مسیر دهد؟ و چه کسی حق تصمیم‌گیری درباره چنین تحول عظیمی را دارد؟

شهادت‌های تکان‌دهنده در دادگاه: ماسک به دنبال چه بود؟

در جریان جلسات دادگاه، سام آلتمن، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی، با ارائه شهادتی افشاگرانه، پرده از اختلافات پنهان میان بنیان‌گذاران برداشت. او در جایگاه شهود فاش کرد که برخلاف تصور عمومی، این ایلان ماسک بود که در ابتدا به شدت به دنبال تجاری‌سازی اوپن‌ای‌آی بود، اما به یک شرط: کنترل کامل شرکت در اختیار او باشد.

نقل‌قول‌های مستقیم آلتمن در دادگاه، ابعاد این قدرت‌طلبی را به وضوح نشان داد: «ماسک یک بار خواستار ۹۰ درصد از سهام اوپن‌ای‌آی شد». اما شاید تکان‌دهنده‌ترین بخش شهادت آلتمن، این ادعا بود که «یکی از بنیان‌گذاران از ماسک پرسید: “اگر تو کنترل را در دست بگیری، بعد از مرگت چه اتفاقی می‌افتد؟” و او پاسخ داد: “شاید باید به فرزندانم برسد”». این جمله که به سرعت در رسانه‌ها پیچید، پرسشی عمیق‌تر از یک اختلاف تجاری را پیش کشید: آیا باید سرنوشت یک فناوری با ابعاد تمدنی، در یک ساختار موروثی و تحت کنترل یک خانواده خاص تعیین شود؟

در نقطه مقابل، اوپن‌ای‌آی از مدل «شرکت با منافع عمومی» (Public Benefit Corporation) دفاع کرد؛ ساختاری حقوقی که به هیئت مدیره اجازه می‌دهد منافع عمومی را بر سودآوری خالص سهامداران اولویت دهد. به عبارت دیگر، بحث حقوقی اصلی این بود که آیا می‌توان با حفظ رسالت بشردوستانه، سرمایه‌های کلان لازم برای توسعه این فناوری را جذب کرد یا خیر.

رأی نهایی و پیامدهای آن

هیئت منصفه دادگاه فدرال پس از سه هفته بررسی، به این نتیجه رسید که شکایت ماسک مشمول «مرور زمان» (Statute of Limitations) شده و او بسیار دیرتر از موعد مقرر اقدام به طرح دعوی کرده است. دادگاه بر اساس این ایراد شکلی، رأی به رد پرونده داد، بدون آنکه وارد ماهیت اتهامات شود. نکته جالب این است که این حکم، با رد شکایت، عملاً راه را برای عرضه اولیه سهام (IPO) اوپن‌ای‌آی که می‌تواند به ارزش‌گذاری تاریخی یک تریلیون دلاری منجر شود، هموارتر کرد.

اما بزرگترین درس این پرونده برای صنعت هوش مصنوعی، نه در رأی نهایی، بلکه در فرآیند حقوقی آن نهفته است. این محاکمه نشان داد که غول‌های فناوری اکنون از میدان رقابت تجاری فراتر رفته و سرنوشت‌شان به طور فزاینده‌ای در دادگاه‌ها و از طریق منازعات حقوقی بر سر «چرایی» و «چگونگی» توسعه فناوری رقم می‌خورد. نبرد بر سر کنترل اوپن‌ای‌آی، پیش‌نمایشی از چالش‌های بزرگ‌تری است که در انتظار قانون‌گذاران، سرمایه‌گذاران و جامعه جهانی خواهد بود؛ پرسش اساسی این است که «چه کسی نگهبان نگهبانان» خواهد بود؟