در ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۸ مه ۲۰۲۶)، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری اعلام کرد که «سکوی ملی هوش مصنوعی»، که از اسفند ۱۴۰۴ در پی حملات سایبری-نظامی از دسترس خارج شده بود، پس از بازسازی کامل با معماری امن‌تر و پیشرفته‌تر، تا پایان اردیبهشت ماه مجدداً به مدار خدمت‌رسانی بازخواهد گشت. این سکو که با هدف ارائه خدمات و زیرساخت‌های هوش مصنوعی به دانشگاه‌ها، پژوهشگران، استارتاپ‌ها و کسب‌وکارها طراحی شده، یکی از ارکان اصلی نقشه راه ایران برای دموکراتیزه کردن دسترسی به منابع محاسباتی و مدل‌های زبانی بومی است. بازگشت آن، آن هم تنها دو ماه پس از حملات سنگین، نه‌تنها یک ترمیم فنی، که یک «اعلام مقاومت» و «نماد بلوغ امنیتی» است.

۱. بازگشتی با معماری جدید: از «دسترسی آسان» به «امنیت پیش‌فرض»

سکوی ملی که در آبان ۱۴۰۳ با اتکا به کلاسترهای پردازنده گرافیکی در مراکز داده دانشگاه صنعتی شریف و پژوهشگاه دانش‌های بنیادی راه‌اندازی شده بود، در جریان حملات اسفند ۱۴۰۴ (حمله سایبری با بدافزار «DesertStorm») و فروردین ۱۴۰۵ (حمله فیزیکی به مرکز داده شریف) از کار افتاد. نسخه بازسازی‌شده سکو که با نام رمز «ققنوس» (Phoenix) شناخته می‌شود، صرفاً یک تعمیر نیست، بلکه یک بازمعماری کامل بر اساس اصول «تاب‌آوری سایبری» (Cyber Resilience) و «امنیت پیش‌فرض» (Security-by-Default) است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، سکوی ققنوس اکنون بر پایه یک معماری توزیع‌شده (Distributed Architecture) با گره‌های محاسباتی در پنج استان مختلف (تهران، اصفهان، شیراز، تبریز و مشهد) کار می‌کند، به گونه‌ای که از کار افتادن یک یا حتی دو گره، خللی در ارائه خدمات ایجاد نمی‌کند. همچنین، لایه امنیتی آن به طور کامل بازنویسی شده و اکنون شامل رمزنگاری هومومورفیک (Homomorphic Encryption) برای حفاظت از داده‌ها در حال پردازش، ایزوله‌سازی کامل کاربران در محیط‌های اجرایی اختصاصی (MicroVMs)، و ثبت تغییرناپذیر تمامی رویدادها بر پایه دفترکل بلاکچین است. افزون بر این، برای کاهش وابستگی به سخت‌افزار خارجی، بخش قابل‌توجهی از بار پردازشی سکو به تراشه‌های بومی «آرش» (ساخت پژوهشکده فناوری اطلاعات و ارتباطات) منتقل شده است.

۲. پیوند با سرمایه‌گذاری ۱۱۵ میلیون دلاری: زیرساخت در خدمت تجاری‌سازی

بازگشت سکوی ملی، درست در آستانه اجرای تفاهم‌نامه ۱۱۵ میلیون دلاری اخیر (که ۱۵.۶ میلیون دلار کمک بلاعوض و ۱۰۰ میلیون دلار وام برای تجاری‌سازی طرح‌های هوش مصنوعی اختصاص می‌دهد)، یک هم‌افزایی راهبردی ایجاد می‌کند. اگر آن بودجه، «سوخت» مالی اکوسیستم باشد، سکوی ملی «موتور محاسباتی» آن است. پژوهشگران دانشگاهی که از کمک‌های بلاعوض بهره‌مند می‌شوند، برای آموزش و تست مدل‌های خود به GPU نیاز دارند؛ استارتاپ‌هایی که وام‌های توسعه‌ای دریافت می‌کنند، برای ساخت محصولاتشان به APIهای پایدار و زیرساخت ابری مقرون‌به‌صرفه احتیاج دارند. سکوی ققنوس هر دوی این نیازها را با نرخ‌های یارانه‌ای (تا ۸۰٪ پایین‌تر از نرخ تجاری) تأمین می‌کند.

این هم‌راستایی، یک «چرخه فضیلت» (Virtuous Cycle) ایجاد می‌کند: دولت با یک دست بودجه تحقیق و توسعه تزریق می‌کند و با دست دیگر، زیرساخت لازم برای ثمربخشی این بودجه را فراهم می‌آورد. این مدل، مشابه آن چیزی است که در اکوسیستم‌های پیشرفته (مانند بنیاد ملی علوم آمریکا و ابرهای تحقیقاتی آن) اجرا می‌شود، با این تفاوت که ایران آن را در شرایط تحریم و با اتکا به فناوری بومی پیاده‌سازی کرده است.

۳. پیامد راهبردی: اثبات بقای اکوسیستم

بازگشت سکوی ملی هوش مصنوعی، یک «سیگنال راهبردی» به دشمنان و رقبا ارسال می‌کند: زیرساخت هوش مصنوعی ایران را می‌توان هدف قرار داد، اما نمی‌توان آن را برای همیشه از کار انداخت. این بازگشت، همچنین روحیه جامعه فناوری کشور را — که در پی حملات دچار تردید شده بود — تقویت می‌کند و نشان می‌دهد که مسیر توسعه هوش مصنوعی در ایران، با وجود همه موانع، متوقف نشده است. اکنون، با بازگشت این سکو و تزریق بودجه ۱۱۵ میلیون دلاری، اکوسیستم هوش مصنوعی ایران وارد مرحله جدیدی می‌شود: مرحله‌ای که در آن «زیرساخت امن»، «بودجه هدفمند» و «نیروی انسانی جوان» — که در رویدادهایی مانند RoboCup 2026 پرورش می‌یابند — سه ضلع یک مثلث طلایی برای جهش فناورانه را تشکیل می‌دهند.