«در میانه جنگ سرد تراشهها و دادهها، اروپا با یک میلیارد یورو و یک استراتژی «صفرنگهداری» پاسخ داد: «هوش مصنوعی ما، در خاک ما، زیر قوانین ما.»»
مقدمه: «لحظهای که اروپا از «مقرراتگذاری» به «ساختوساز» رسید
تنها سه هفته پس از آنکه دولت آمریکا دسترسی به Fable 5 و Mythos 5 آنتروپیک را برای اتباع خارجی مسدود کرد، اروپا پاسخی متفاوت به «تهدید حاکمیت دیجیتال» داد. در تاریخ ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶، شرکت زیرساختی ایرلندی TensorX در مشارکتی با Solstice، برنامهای برای سرمایهگذاری تا سقف یک میلیارد یورو (معادل ۱.۰۷ میلیارد دلار) برای ساخت زیرساخت هوش مصنوعی در اتحادیه اروپا اعلام کرد. این پروژه، هدفی فراتر از «ساخت دیتاسنتر» را دنبال میکند: فراهم کردن زیرساختی که دادههای شرکتها در خاک اروپا باقی بماند، به قوانین حریم خصوصی این اتحادیه پایبند باشد، و از «سایه» ابرهای آمریکایی خارج شود.
سه بازیگر اصلی این تحول عبارتاند از: TensorX، استارتآپ ایرلندی که تراشههای انویدیا را میخرد و در مراکز داده اروپایی مستقر میکند؛ Solstice، پروتکل مالی مبتنی بر بلاکچین که تأمین مالی این زیرساخت را با نوآوری «aiUSX» ممکن میسازد؛ و اتحادیه اروپا که با بسته «حاکمیت فناورانه» و قانون CADA، دارد چارچوب قانونی این «استقلال» را میچیند. پارادوکس ماجرا در یک جمله خلاصه میشود: اروپا که تا دیروز در هوش مصنوعی بیشتر به «مقرراتگذار» (با GDPR و AI Act) شناخته میشد، حالا با یک میلیارد یورو و تراشههای انویدیا دارد به «سازنده زیرساخت» تبدیل میشود – و این یعنی «حاکمیت» بدون «سختافزار»، فقط یک شعار است.
معماری فنی: Blackwell در خاک اروپا، با «صفر نگهداشت»
TensorX که تنها چند روز پیش از این اعلام، یک دور تأمین مالی بذر به مبلغ ۸ میلیون یورو را جذب کرده بود، برنامه دارد تا این سرمایهی یک میلیارد یورویی را صرف خرید و استقرار پردازندههای گرافیکی NVIDIA Blackwell (شامل جدیدترین تراشههای B300) در مراکز داده اروپایی کند. استقرار اولیه در دوبلین و هلسینکی آغاز میشود و برنامه توسعه به آلمان، فرانسه، بریتانیا و کشورهای شمال اروپا گسترش خواهد یافت.
اما وجه تمایز TensorX، فراتر از «سختافزار» است. این شرکت وعدهی «صفر نگهداشت داده» (Zero Data Retention) را داده است: «پرامپتها و دادهها روی زیرساخت اروپایی با اقامت کامل داده و بدون هیچ نگهداشتی باقی میمانند». این یعنی برخلاف بسیاری از ارائهدهندگان ابری که دادههای مشتریان را برای بهبود مدلها نگهداری یا تحلیل میکنند، TensorX هیچ دادهای را ذخیره، ثبت یا بازاستفاده نمیکند.
تیم گرانت، رئیس اجرایی TensorX، این رویکرد را چنین توضیح داده است: «شرکتهای اروپایی نمیخواهند دربارهی پشته فناوری خود بیانیهای سیاسی صادر کنند. آنها یک بیانیهی عملی میخواهند. دادههای آنها باید در اروپا بماند، روی زیرساختی که میتوانند به آن اعتماد کنند، تحت قوانینی که ملزم به رعایت آنها هستند».
نوآوری مالی: aiUSX و «مدیریت خزانه در عصر هوش مصنوعی»
یکی از مبتکرانهترین جنبههای این مشارکت، ابزار مالی جدیدی به نام aiUSX است. این یک «دارایی بازدهده» (Yield-Bearing Asset) است که به شرکتها امکان میدهد از سرمایهای که برای هزینههای آتی هوش مصنوعی کنار گذاشتهاند، درآمد کسب کنند.
مکانیزم aiUSX:
- شرکتها سرمایهای را که برای پرداخت صورتحسابهای استنتاج (Inference) آینده کنار گذاشتهاند، در aiUSX قرار میدهند.
- این سرمایه به وامدهی زیرساخت هوش مصنوعی که Solstice تأمین مالی میکند، اختصاص مییابد.
- شرکتها بدون اینکه خودشان «وامدهنده» شوند یا ریسک تضمینی بپذیرند، از این سرمایه بازده دریافت میکنند.
- سرمایه نقدشونده (Liquid) و قابلبازخرید باقی میماند و بازدهی آن به کاهش هزینههای آینده استنتاج کمک میکند.
بن نادارسکی، مدیرعامل Solstice، این نوآوری را «مدیریت خزانه برای عصر هوش مصنوعی» توصیف کرده است. در launch اولیه، سقف aiUSX حدود ۵ میلیون دلار خواهد بود.
بستر قانونی: CADA و «بسته حاکمیت فناورانه»
این سرمایهگذاری در خلأ قانونی رخ نمیدهد. در تاریخ ۳ ژوئن ۲۰۲۶، کمیسیون اروپا «بسته حاکمیت فناورانه اروپا» (European Technological Sovereignty Package) را ارائه کرد. هستهی اصلی این بسته، قانون توسعه ابر و هوش مصنوعی (CADA) است که به دو نگرانی اساسی پاسخ میدهد: کمبود ظرفیت دیتاسنتر در اتحادیه اروپا، و وابستگی شدید به تعداد محدودی از ارائهدهندگان ابری غیراروپایی.
CADA چهار سطح «حاکمیت» را برای خدمات ابری و هوش مصنوعی تعریف میکند که سطوح ۳ و ۴ آن برای بخشهای حساس مانند سلامت الزامی است. هدف این قانون، «حذف امکان قانونی خروج دادههای حساس اروپایی از قلمرو اتحادیه» است.
همزمان، اتحادیه اروپا در فوریه ۲۰۲۵ اعلام کرده بود که یک صندوق اتحادیه، تأمین مالی پنج «کارخانه غولپیکر هوش مصنوعی» (AI Gigafactories) را بر عهده خواهد گرفت تا استقرار مدلهای بسیار بزرگ هوش مصنوعی را در مقیاسی بیسابقه ممکن سازد.
چرا «حاکمیت داده»؟ محرکهای اقتصادی و قانونی
سه نیروی اصلی، این حرکت به سمت «هوش مصنوعی مستقل» را هدایت میکنند:
۱. قانون CLOUD آمریکا: این قانون به مقامات آمریکایی اجازه میدهد از شرکتهای مستقر در آمریکا، حتی برای دادههایی که خارج از خاک آمریکا ذخیره شدهاند، درخواست داده کنند. این موضوع برای شرکتهای اروپایی که با دادههای حساس مشتریان سروکار دارند، یک «ریسک قانونی» غیرقابلپیشبینی ایجاد کرده است.
۲. رشد تقاضای سازمانی: بر اساس دادههای منتشرشده، ۶۲ درصد از سازمانهای اروپایی به دنبال راهحلهای هوش مصنوعی مستقل هستند (که در بخش بانکی این رقم به ۷۶ درصد میرسد). گارتنر پیشبینی کرده است که تا سال ۲۰۳۰، ۷۵ درصد از شرکتهای اروپایی بارهای کاری هوش مصنوعی خود را به ارائهدهندگان محلی منتقل خواهند کرد.
۳. رشد هزینههای استنتاج: با گسترش استفاده از عاملهای هوش مصنوعی، هزینههای استنتاج (Inference) – یعنی محاسبات لازم برای هر پاسخ، تحلیل یا اقدام هوش مصنوعی – به سرعت در حال افزایش است. هر درخواست چتبات، هر پرامپت کدنویسی و هر اقدام عامل هوش مصنوعی، به زیرساخت استنتاج نیاز دارد.
استوارت کانولی، مدیر ارشد سرمایهگذاری Deus X Capital، این موضوع را بهخوبی خلاصه کرده است: «هوش مصنوعی مستقل، یکی از بزرگترین پروژههای زیرساختی این دهه است و به اندازهی تراشهها به سرمایه نیاز دارد».
جدول مقایسه: سه رویکرد به «حاکمیت داده» در جهان (۲۰۲۶)
| ویژگی | اروپا (TensorX + Solstice) | آمریکا (دستور محدودیت) | چین (اکوسیستم داخلی) |
|---|---|---|---|
| رویکرد اصلی | سرمایهگذاری زیرساخت با «صفر نگهداشت» | محدودیت دسترسی به مدلهای پیشرفته | ساخت زنجیرهی تأمین کاملاً داخلی |
| تأمینکننده تراشه | NVIDIA Blackwell (خرید و استقرار در اروپا) | NVIDIA، AMD، Intel (تحت کنترل صادرات) | Huawei昇騰، T-Head،寒武纪 |
| چارچوب قانونی | CADA، GDPR، AI Act | فرمان اجرایی کنترل صادرات | قوانین داخلی امنیت سایبری |
| نوآوری مالی | aiUSX (وامدهی غیرمتمرکز) | سرمایهگذاری خطرپذیر سنتی | تأمین مالی دولتی + سرمایهگذاری خطرپذیر |
| مشتری هدف | شرکتهای تحت GDPR (مالی، سلامت، حقوقی) | شرکای تأییدشدهی دولتی | شرکتهای داخلی چین |
«لحظهای که اروپا از «مقرراتگذار» به «سازنده» تبدیل شد»
نام این رویداد را باید «لحظهی تغییر نقش» گذاشت. اروپا سالها با قوانین سختگیرانهای مانند GDPR و AI Act، نقش «مقرراتگذار جهانی» را ایفا کرده است. اما TensorX و Solstice با یک میلیارد یورو و تراشههای انویدیا، نشان دادهاند که «حاکمیت» بدون «سختافزار» فقط یک شعار است.
پرسش بیپاسخ این است: آیا این یک میلیارد یورو، که در مقایسه با سرمایهگذاریهای ۸۰ میلیارد دلاری گوگل یا ۷۵ میلیارد یورویی سافتبانک در فرانسه ناچیز است، میتواند «جرقهای» برای یک حرکت بزرگتر باشد؟ TensorX خود این سرمایهگذاری را «گام اول» توصیف کرده و انتظار دارد با رشد تقاضا، به خرید ادامه دهد. و آیا مدل مالی aiUSX میتواند «وامدهی زیرساخت» را دموکراتیک کند و به شرکتهای کوچکتر نیز امکان مشارکت در این «بازار سرمایهگذاری هوش مصنوعی» را بدهد؟
یک چیز قطعی است: اروپا با این حرکت، پیامی روشن به جهان فرستاده است: «ما دیگر فقط قوانین مینویسیم؛ زیرساخت هم میسازیم.» این میلیارد یورو، شاید در مقایسه با سرمایهگذاریهای غولهای آمریکایی کوچک باشد، اما نماد یک «تغییر ذهنیت» است: از «چگونه هوش مصنوعی را محدود کنیم» به «چگونه هوش مصنوعی را در خاک خودمان بسازیم». سؤال این نیست که آیا این حرکت ادامه خواهد یافت – که خواهد یافت. سؤال این است که آیا اروپا میتواند سرعت خود را به اندازهی جاهطلبی خود برساند.
۱۷ پاسخ به “«سرمایهای به وسعت یک میلیارد، رویایی به نام «هوش مصنوعی مستقل»”
پشمام چقدر خوب بود
پشمام چقدر خوب بود
تشکر
ممنون داداش
دمت گرم ستون
عالی بود مرسی 🔥
ممنون داداش
ممنون داداش
خیلی خفن بود
مفید و کاربردی 👌
پشمام چقدر خوب بود
تشکر
پشمام چقدر خوب بود
بدک نبود در کل
دقیقا همینطوره
عالی بود مرسی 🔥
ممنون داداش