هفتاد و پنج میلیارد یورو، ۵ گیگاوات برق، و یک وعده: سافتبانک بزرگترین سرمایهگذاری زیرساخت هوش مصنوعی تاریخ اروپا را کلید زد؛ فرانسه به جای «مقرراتگذار»، حالا «میزبان» میشود.
در تاریخ ۱ ژوئن ۲۰۲۶، گروه ژاپنی سافتبانک در حاشیه نشست «Choose France» به میزبانی امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، اعلام کرد که قصد دارد تا سقف ۷۵ میلیارد یورو (معادل ۸۷ میلیارد دلار) در زیرساختهای هوش مصنوعی فرانسه سرمایهگذاری کند. این طرح که بزرگترین سرمایهگذاری زیرساخت هوش مصنوعی این گروه در اروپا محسوب میشود، پس از تکمیل به بزرگترین پروژه مرکز داده در اروپا تبدیل خواهد شد و گامی اساسی برای تبدیل فرانسه به یکی از قطبهای پیشروی زیرساخت هوش مصنوعی در جهان است.
سه بازیگر اصلی این تحول عبارتاند از: سافتبانک که با این سرمایهگذاری، از یک «سرمایهگذار خطرپذیر» به «معمار زیرساخت قارهای» تبدیل میشود؛ دولت فرانسه که با شبکه برق اتمی و عزم سیاسی مکرون، دارد خود را به عنوان «مقصد شماره یک اروپا برای سرمایهگذاری هوش مصنوعی» معرفی میکند؛ و رقبای اروپایی (آلمان، بریتانیا) که ناگهان در مسابقه جذب سرمایههای کلان زیرساختی از فرانسه عقب میافتند. پارادوکس عمیق ماجرا در این جمله خلاصه میشود: اروپا که تا دیروز در هوش مصنوعی نقش «مقرراتگذارِ» محتاط را بازی میکرد، حالا با ۷۵ میلیارد یوروی سافتبانک دارد به «میزبانِ» بیپروای غولهای زیرساخت تبدیل میشود – و این تغییر، شاید عمیقتر از هر مدل زبانی جدیدی، توازن قدرت را در جهان هوش مصنوعی جابهجا کند.
مشخصات پروژه: ۵ گیگاوات، ۳ شهر، و یک جدول زمانی ۵ ساله
پروژه سافتبانک از دو بخش مجزا تشکیل شده است:
بخش قطعی (Firm Commitment): ۴۵ میلیارد یورو برای ایجاد ۳.۱ گیگاوات ظرفیت مرکز داده تا سال ۲۰۳۱. این بخش شامل سه سایت در منطقه Hauts-de-France در شمال فرانسه است: دانکرک (Loon-Plage)، بوسکل (Bosquel) و بووشن (Bouchain).
بخش اختیاری (Upside): ۳۰ میلیارد یورو اضافی برای رساندن ظرفیت کل به ۵ گیگاوات در سراسر فرانسه. سافتبانک هنوز مکانهای دقیق یا جدول زمانی این بخش را اعلام نکرده است.
جزئیات کلیدی هر سایت به این شرح است:
| سایت | ظرفیت | سرمایهگذاری | همکاران کلیدی | توضیحات |
|---|---|---|---|---|
| بوسکل (Bosquel) | ۱ گیگاوات | بخشی از ۴۵ میلیارد یورو | سسترز (Sesterce) | سرمایهگذاری مشترک با اکثریت سهام سافتبانک؛ ایجاد ۴۰۰ شغل دائمی پس از بهرهبرداری |
| دانکرک (Loon-Plage) | بخشی از ۳.۱ گیگاوات | بخشی از ۴۵ میلیارد یورو | اشنایدر الکتریک | ایجاد «خوشه تولید صنعتی» برای ساخت و یکپارچهسازی ماژولهای برق مراکز داده |
| بووشن (Bouchain) | بخشی از ۳.۱ گیگاوات | بخشی از ۴۵ میلیارد یورو | EDF (شرکت برق فرانسه) | تأمین برق کمکربن از یک تأسیسات صنعتی بازسازیشده |
سافتبانک همچنین متعهد شده است که یک صندوق وقفی ۱۰ میلیون یورویی برای حمایت از پذیرش هوش مصنوعی در کسبوکارهای محلی، مدارس، دانشگاهها و سازمانهای اجتماعی منطقه ایجاد کند.
چرا فرانسه؟ انرژی اتمی، عزم سیاسی، و یک فرصت تاریخی
ماسایوشی سون، بنیانگذار و مدیرعامل سافتبانک، در مصاحبه با روزنامه فرانسوی La Tribune Dimanche، سه دلیل اصلی برای انتخاب فرانسه را برشمرد:
۱. جایگاه فرانسه به عنوان «صادرکننده انرژی»: سون تأکید کرد که «این واقعیت که این کشور یک تولیدکننده و صادرکننده انرژی است، برای سرمایهگذاری در زیرساختهای هوش مصنوعی، به ویژه مراکز داده، کاملاً حیاتی است». شبکه برق هستهای فرانسه – که قابلاطمینانترین شبکه برق کمکربن در اروپا محسوب میشود – مزیتی ساختاری نسبت به آلمان و بریتانیا به سافتبانک میدهد، چراکه هر دو کشور با محدودیتهای شدیدتر انرژی مواجهاند. یک مرکز داده ۵ گیگاواتی در ظرفیت کامل، بیش از چندین شهر اروپایی برق مصرف میکند.
۲. عزم شخصی امانوئل مکرون: سون پس از دیدار با مکرون در سفر او به توکیو در آوریل ۲۰۲۶، تصمیم نهایی خود را گرفت. او گفت: «تعهد شخصی قوی مکرون برای تضمین موفقیت اقتصادی فرانسه، مرا تحت تأثیر قرار داد، حتی اگر سرمایهگذاریهای ما تا کنون عمدتاً بر ایالات متحده، ژاپن و آسیا متمرکز بوده است».
۳. مزیتهای ساختاری: سافتبانک به شبکه برق پیشرفته فرانسه، در دسترس بودن زمینهای صنعتی، نیروی مهندسی ماهر، و رویههای تسریعشده برای پروژههای استراتژیک اشاره کرده است.
اولیویه بلوم، مدیرعامل اشنایدر الکتریک، این پروژه را «بزرگترین پروژهای که تاکنون در فرانسه در این بخش انجام شده» توصیف کرده است.
رقابت قارهای: فرانسه در برابر آلمان و بریتانیا
سرمایهگذاری ۷۵ میلیارد یورویی سافتبانک، برگ برنده فرانسه در رقابتی است که با آلمان و بریتانیا بر سر جذب سرمایهگذاریهای کلان زیرساخت هوش مصنوعی در جریان است. فرانسه ادعا میکند که ۳۵ مکان آماده برای تأمین انرژی و سایر زیرساختهای لازم برای مراکز داده دارد.
در همین حال، مایکروسافت، گوگل و آمازون هر کدام طی دو سال گذشته سرمایهگذاریهای چندمیلیارد یورویی در زیرساخت هوش مصنوعی اروپا انجام دادهاند. اما چیزی که سرمایهگذاری سافتبانک را متمایز میکند، مقیاس آن است – هیچ شرکت واحدی تاکنون تعهدی قابلمقایسه با این سرمایهگذاری در یک کشور اروپایی اعلام نکرده است.
مکرون که بارها گفته است «اروپا نباید اجازه دهد آمریکا و چین در هوش مصنوعی پیشتازی غیرقابلجبرانی پیدا کنند»，از این سرمایهگذاری به عنوان ابزاری برای پاسخ به «تهاجم فناورانه آمریکا» استفاده کرده است. سون نیز معتقد است که اروپا باید «مسیر درست» را برای رسیدن به «تعادل» بین نوآوری و مقررات بیابد.
چالشها و ریسکها: وعدهای عظیم، اما نه فوری
با وجود ابعاد خیرهکننده این پروژه، چندین چالش و عدمقطعیت جدی وجود دارد:
۱. فاصله زمانی طولانی: اولین فاز پروژه تا سال ۲۰۳۱ تکمیل نخواهد شد. در اقتصاد هوش مصنوعی که هر ۶ ماه یک نسل جدید از مدلها ظهور میکند، یک افق ۵ ساله میتواند ریسکهای جدی ایجاد کند.
۲. تنها ۴۵ میلیارد یورو قطعی است: ۳۰ میلیارد یوروی باقیمانده برای رسیدن به ۵ گیگاوات، هنوز در مرحله برنامهریزی است و قرارداد نهایی نشده. با توجه به بدهی خالص ۱۲۲.۹ میلیارد دلاری سافتبانک، تأمین مالی کامل این پروژه قطعی نیست.
۳. شفافیت پایین در مورد دسترسی تجاری: سافتبانک هنوز اعلام نکرده است که چه میزان از این ظرفیت در اختیار مشتریان خارجی، ابررایانهها، کاربران بخش عمومی یا گروههای تحقیقاتی قرار خواهد گرفت.
۴. وابستگی به تأمین انرژی: با وجود مزیت هستهای فرانسه، تأمین ۵ گیگاوات برق پایدار برای مراکز داده، یک چالش مهندسی و لجستیکی عظیم است.
جدول مقایسه: سرمایهگذاریهای کلان زیرساخت هوش مصنوعی در اروپا (۲۰۲۶)
| شرکت | سرمایهگذاری | ظرفیت هدف | کشور | افق زمانی | وضعیت |
|---|---|---|---|---|---|
| سافتبانک | ۷۵ میلیارد یورو | ۵ گیگاوات | فرانسه | ۲۰۳۱+ | ۴۵ میلیارد یورو قطعی |
| مایکروسافت | چندین میلیارد یورو | نامشخص | چندین کشور اروپایی | ۲۰۲۵-۲۰۲۸ | در حال اجرا |
| گوگل | چندین میلیارد یورو | نامشخص | چندین کشور اروپایی | ۲۰۲۵-۲۰۲۸ | در حال اجرا |
| آمازون (AWS) | چندین میلیارد یورو | نامشخص | چندین کشور اروپایی | ۲۰۲۵-۲۰۲۸ | در حال اجرا |
«لحظه کلاهقرمزی» – فرانسه، از مقرراتگذاری به میزبانی
به این رویداد میتوان نام «لحظه تغییر نقش» را داد. اروپا تا دیروز در جهان هوش مصنوعی بیشتر به عنوان «مقرراتگذار» شناخته میشد – با قانون AI Act که سختگیرانهترین چارچوب نظارتی جهان را ایجاد کرد. اما سرمایهگذاری ۷۵ میلیارد یورویی سافتبانک نشان میدهد که فرانسه، به رهبری مکرون، در حال بازتعریف نقش خود است: از «کسی که میگوید چه کاری نباید انجام شود» به «کسی که زیرساخت انجام آن را فراهم میکند».
پرسش بیپاسخ این است: آیا این سرمایهگذاری عظیم، که تا ۵ سال دیگر به بهرهبرداری میرسد، میتواند با سرعت تحولات هوش مصنوعی همگام شود؟ و آیا سایر کشورهای اروپایی – به ویژه آلمان و بریتانیا – میتوانند پاسخی همتراز به این «تهاجم سرمایهگذاری» فرانسه بدهند؟
یک چیز قطعی است: سافتبانک با ۷۵ میلیارد یورو، برگهای تاریخی را در نقشه زیرساخت هوش مصنوعی اروپا ورق زده است. فرانسه با تکیه بر انرژی اتمی، عزم سیاسی مکرون، و جسارت مالی سون، خود را به عنوان «قطب زیرساخت هوش مصنوعی اروپا» معرفی کرده است. اما سؤال این نیست که آیا این سرمایهگذاری عظیم رخ خواهد داد – که خواهد داد. سؤال این است که آیا اروپا میتواند از این زیرساخت برای خلق «مدلهای بومی» و «اکوسیستم مستقل» خود استفاده کند، یا صرفاً به «میزبانِ» غولهای غیراروپایی تبدیل خواهد شد.
۳ پاسخ به “معماری «قدرت اتمی»: سافتبانک با ۷۵ میلیارد یورو، فرانسه را به قطب زیرساخت هوش مصنوعی اروپا تبدیل میکند”
دمت گرم ستون
دمت گرم ستون
جالبه